सम्पादकीय: विश्व क्षयरोग दिवस—रोकथाम, उपचार र जनचेतनाको अपरिहार्यता

हरेक वर्ष मार्च २४ का दिन विश्वभरि “विश्व क्षयरोग दिवस” मनाइन्छ। यो दिनले मानव सभ्यतामा अझै पनि गम्भीर चुनौती बनेर रहेको क्षयरोग (टीबी) विरुद्ध सचेतना फैलाउने, समयमै पहिचान र उपचारको महत्व बुझाउने तथा यस रोग उन्मूलनका लागि सामूहिक प्रतिबद्धता जनाउने अवसर प्रदान गर्छ।

क्षयरोग एक संक्रामक रोग हो, जुन मुख्यत: फोक्सोमा असर पार्छ र हावामार्फत फैलिन्छ। आधुनिक औषधि र उपचार पद्धति उपलब्ध हुँदाहुँदै पनि यो रोग अझै पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन। विकासोन्मुख मुलुकहरूमा गरिबी, कुपोषण, स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको कमी र जनचेतनाको अभावका कारण टीबीको समस्या अझै गम्भीर छ।

नेपालजस्ता मुलुकमा क्षयरोग अझै सार्वजनिक स्वास्थ्यको प्रमुख समस्याका रूपमा रहेको छ। सरकारले निःशुल्क परीक्षण र उपचारको व्यवस्था गरे पनि धेरै बिरामी समयमै स्वास्थ्य संस्थामा नपुग्ने, रोग लुकाउने वा उपचार अधुरै छाड्ने प्रवृत्तिले समस्या जटिल बनाएको छ। यसले औषधि प्रतिरोधी (ड्रग-रेसिस्टेन्ट) टीबीको जोखिमसमेत बढाइरहेको छ, जुन अझै खतरनाक र उपचार गर्न कठिन हुन्छ।

यस सन्दर्भमा, विश्व क्षयरोग दिवस केवल औपचारिकता होइन, व्यवहारमा परिवर्तन ल्याउने अवसर हो। सबैभन्दा पहिले, नागरिकहरूमा टीबीका लक्षण—लामो समयसम्म खोकी लाग्नु, ज्वरो आउनु, तौल घट्नु, राति पसिना आउनु—बारे स्पष्ट जानकारी हुन आवश्यक छ। यस्ता लक्षण देखिएमा ढिला नगरी स्वास्थ्य जाँच गराउनु अत्यावश्यक हुन्छ।

त्यसैगरी, उपचार सुरु गरेपछि पूरा कोर्स पूरा गर्नु झन् महत्वपूर्ण हुन्छ। अधुरो उपचारले रोग निको नहुने मात्र होइन, अरूमा सर्ने जोखिम पनि बढाउँछ। स्वास्थ्यकर्मी, स्थानीय सरकार, सञ्चारमाध्यम र सामाजिक संघसंस्थाहरूले मिलेर जनचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्ने आवश्यकता अझै टड्कारो छ।

सरकारले पनि नीति तथा कार्यक्रमलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्छ। दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा विस्तार, पोषण सुधार, नियमित स्क्रिनिङ, र जोखिम समूहमा विशेष ध्यान दिनु जरुरी छ। साथै, निजी क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूसँग सहकार्य बढाएर टीबी उन्मूलन अभियानलाई तीव्रता दिन सकिन्छ।

अन्ततः, क्षयरोग नियन्त्रण केवल स्वास्थ्य क्षेत्रको जिम्मेवारी मात्र होइन; यो सामाजिक, आर्थिक र मानवीय दायित्व पनि हो। सबै तह र तप्काका मानिसहरूको सहभागिता बिना टीबीमुक्त समाजको कल्पना सम्भव छैन।

विश्व क्षयरोग दिवसको सन्देश स्पष्ट छ—“चेतना, पहुँच र प्रतिबद्धता”। अबको कदम कागजमा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ। तभी हामी स्वस्थ र सुरक्षित समाजतर्फ अघि बढ्न सक्छौं।